Türkiye’de Gezilecek Yerler 1: Sümela Manastırı’nın Hikâyesi

Trabzon’un Maçka ilçesinde, Altındere Vadisi’nde, sarp bir kayalığın ortasında bir manastır vardır. Aşağıdan bakınca sanki kayaya yapıştırılmış gibi durur. Bu manastırın nasıl yapıldığına dair yüzyıllardır anlatılan bir efsane var. Efsaneye göre her şey Trabzon’dan çok uzakta, Atina’da başlar.

Yıl 385. Atina’daki bir manastırda yaşayan iki keşiş, Barnabas ile Sophronios, bir kış akşamı her zamanki gibi dualarını bitirip odalarına çekilirler. Barnabas yatmadan önce bir süre kitap okur, sonra gözleri yavaş yavaş kapanır. Uykuyla uyanıklık arasındayken oda birden aydınlanır. Karşısında İsa’nın öğrencilerinden Aziz Luka durmaktadır.

Aziz Luka’nın elinde Meryem Ana’nın bir ikonası vardır. Barnabas’a şöyle der: “Bu ikona şimdi Karadeniz kıyısında, Trabzon’da bir kilisede duruyor. Sen oraya gideceksin. Sana göstereceğim dağın yamacına bir manastır yapacak ve ikonayı oraya koyacaksın.” Barnabas’ın gözlerinin önünde ormanlarla kaplı dik dağlar belirir, sonra da kayalığın ortasında yükselen bir manastır. Işık söner ve Aziz Luka kaybolur.

Sabah olunca Barnabas gördüklerini baş keşişe anlatmak için kapısının önünde beklemeye başlar. İçeride Sophronios vardır. Sıra kendisine gelince Barnabas rüyasını en başından anlatır. Baş keşiş dinledikçe şaşırır, çünkü birkaç dakika önce Sophronios’tan da tıpatıp aynı hikâyeyi dinlemiştir. İkisini birden karşısına oturtur:

“Demek ki ikiniz de aynı gece aynı rüyayı gördünüz. Bu bir tesadüf olamaz. Size verilen görevi yerine getirmek zorundasınız. Ama böyle büyük bir iş için imparatorun izni gerekir. Size bir mektup yazacağım. Konstantinopolis’e gidip bunu Patrik’e verin. O sizi imparatora götürür.”

İki keşiş ertesi gün yola çıkar. Konstantinopolis’te Patrik onları dinler ve İmparator Theodosius’un huzuruna çıkarır. “Majesteleri, bu iki keşiş sizden bir izin ve biraz da yardım istiyor,” der Patrik. İmparator keşişlere döner: “Anlatın bakalım.”

Barnabas rüyayı bir kez daha anlatır. İmparator bir süre düşünür, sonra sorar: “Trabzon’a gittiğinizde rüyanızda gördüğünüz yeri gerçekten bulabilecek misiniz? Orası çok büyük bir yer.” “Bulacağız Majesteleri,” der Barnabas. “Aziz Luka bize o yeri o kadar açık gösterdi ki başka bir yerle karıştırmamız imkânsız.”

“Öyleyse sizi destekleyeceğim,” der imparator. “Trabzon valisine bir mektup yazacağım. Size ne gerekirse verilecek: işçi, malzeme, para. Çalışmalarınızı da yakından takip edeceğim.”

Keşişlerin Trabzon’a varması bir buçuk ay sürer. Vali, imparatorun mektubunu okuyunca hemen hazırlıklara başlar. Bir hafta sonra iki keşişin yanına elli işçi verilir, malzemeler arabalara yüklenir ve yola çıkarlar. Günlerce dağlarda dolaşırlar. Sonunda bir derenin kenarında durup başlarını kaldırdıklarında, karşılarındaki yamaçta rüyalarında gördükleri tepeyi tanırlar: Mela Tepesi. Aradıkları yer burasıdır.

Ama iş hiç de kolay değildir. Manastırı kayaların içine oyarak yapmaları gerekir ve o dönemin aletleriyle sert kayayı delmek çok zordur. Yine de pes etmezler. İmparatorun emriyle derenin kenarında küçük bir köy kurulur, işçilerin sayısı beş yüze çıkar. Dokuz yıl süren çalışmanın sonunda kayanın içinde ancak bir kilise bölümü açılabilir. Ama bu bile yeterlidir: İlk Sümela Manastırı kurulmuştur. Barnabas ve Sophronios ikonayı yerine koyar ve hayatlarının geri kalanını orada geçirir.

Bugün gördüğümüz manastır, yüzyıllar içinde eklenen yeni bölümlerle büyümüştür. Efsanenin ne kadarı gerçek, kimse bilmiyor. Ama o sarp kayalığa bakınca, birilerinin oraya bir manastır yapmayı nasıl düşündüğünü insan merak etmeden duramıyor.